Arkitektur i Høyanger tettstad

Høyanger tettstad ved Sognefjorden vaks fram som ein del av industrieventyret tidleg på 1900-talet. Ein særmerkt og "klassisk" industristad forma frå grunnen av Noregs fremste arkitetar. Resultatet er ein mønsterby med trivlege byrom, staseleg byport og paradegate som strekk seg gjennom heile sentrum

Skulpturar Parken | Fotograf: Aril Gjelsvik
Skulptur, Parken fotograf Aril Gjelsvik

Som mottrekk til byar prega av kaos, arbeidarbydelar og ufattlege sosiale og miljømessige tilstandar oppstod i 1850 åra konseptet om idealbyar tufta på idear om betre funksjonalitet, betre teknisk og miljømessig standard og utsikter for arbeiderklassen til sosial framgang gjennom skulegang, kulturtilbod og demokrati.

Høyanger er i Norsk og Europeisk samanheng ein spesielt velutforma og intakt by tufta på det industrialiserte samfunnet sine idealbykonsept frå inngangen til 1900 talet. Morgenstjerne og Eide, framståande norske arkitektar frå mellomkrigstida, har utforma byplanen. Nicolai Beer har prosjektert Parken, Egne hjem og direktør- og ingeniørbustadene, Einar Alvsaker skulen og sjukehuset.

Byveksten i Høyanger starta i 1915 og heilt til slutten av 1950-åra er byen utvikla etter den opphavlege byplanen frå 1917. Gatene strålar ut frå verksporten og buktar seg med landskapet. Storgata ligg der den gamle sjøvegen frå gardane i Høyanger opphavleg var, og knyter såleis band til det gamle kulturlandskapet.

Langs Storgata ligg fellesfunksjonar, samfunnsinstitusjonar, og dei viktigste allmenningane som synlege identitetskapande referansar i bybildet. Hagebypreget er gjennomført for alle sosiale lag. Alt frå byen vart grunnlagd har elektrisitet, vatn og sanitæranlegg vore allment tilgjengeleg.

Byen er ein symbiose mellom industrisamfunnet sine internasjonale, klassisistiske byideal, og den lokale og regionale bygningskulturen. Diverre var 1960-80- talet ein periode då viktige arbeidar- og funksjonærbustader blei sanerte i Høyanger. Folkets hus blei rive for å gje byggegrunn til Samfunnshuset.

Høyangersamfunnet har sidane 1990 sett fokus på kvalitetane ved byen med byanalyser, reguleringsplanar og forvaltingsplanar som skal sikre samspelet mellom vern og utvikling. Parken er freda som eit av 20 norske bidrag til freding av kulturminne frå det 1900 århundre i Europa.

 
Publisert av Synne Vefring. Sist endra 15.09.2010 av Synne Vefring
 
 
Login for redigering