Skulemiljø

Skulen skal arbeide systematisk og førebyggande for at alle elevar skal oppleve eit trygt og godt skulemiljø. Dette handlar om meir enn å handtere enkeltsaker – målet er å skape eit inkluderande miljø der mobbing og andre krenkingar blir førebygde.

Skulen arbeider mellom anna med:

• gode relasjonar mellom elevar og tilsette
• tydeleg klasseleiing og felles forventningar til åtferd
• arbeid med inkludering, trivsel og sosial kompetanse
• elevmedverknad gjennom klassesamtalar, elevråd og andre arenaer
• godt samarbeid med føresette
• tilsyn og synlege vaksne i friminutt og andre utsette situasjonar
• systematisk kartlegging og oppfølging av skulemiljøet

Eit trygt og godt skulemiljø blir skapt gjennom eit godt samarbeid mellom elevar, føresette og skulen. Alle har eit ansvar for å bidra til at alle elevar opplever tilhøyrsle, respekt og tryggleik.

Alle elevar har rett til eit trygt og godt skulemiljø som fremjar helse, trivsel, inkludering og læring. Eit godt skulemiljø handlar om at elevane kjenner seg trygge, opplever tilhøyrsle og blir møtte med respekt av både medelevar og tilsette.

Eit trygt og godt skulemiljø inneber at elevane ikkje blir utsette for mobbing, vald, diskriminering, trakassering eller andre krenkingar. Krenkingar kan vere både fysiske, verbale, digitale eller sosiale, til dømes utestenging frå fellesskapet.

Det er eleven si oppleving av skulemiljøet som er utgangspunktet når skulen vurderer om ein elev har det trygt og godt. Dersom ein elev seier at han eller ho ikkje har det bra på skulen, skal skulen ta dette på alvor, undersøkje saka og vurdere kva tiltak som er nødvendige.

Eit trygt og godt skulemiljø handlar òg om det som skjer kvar dag – gode relasjonar, inkluderande klassemiljø, tydelege vaksne og ein skulekultur der alle elevar opplever å høyre til og bli tekne på alvor.

Lenke til opplæringslova kapittel 12

Ta kontakt med kontaktlærar eller rektor så snart som mogleg. Fortel kva barnet opplever og kvifor de er bekymra. Skulen har plikt til å undersøkje saka og setje inn eigna tiltak dersom eleven ikkje har det trygt og godt.

Skulen skal undersøkje saka, snakke med dei involverte, vurdere kva tiltak som er nødvendige og følgje opp eleven over tid. Dersom det blir sett inn tiltak, skal skulen lage ein skriftleg tiltaksplan og evaluere om tiltaka verkar.

Mange barn er redde for at situasjonen skal bli verre.

Skulen skal lytte til eleven og ta omsyn til meiningane deira. Samtidig har skulen plikt til å handle dersom dei får vite at ein elev ikkje har det trygt og godt. Målet er å finne løysingar som tek vare på eleven.

Ei krenking er ord eller handlingar som gjer at ein elev kjenner seg utrygg, utanfor, såra eller ikkje respektert. Krenkingar kan skje éin gong eller gjentekne gonger, og dei kan vere både tilsikta og utilsikta.

Krenkingar kan til dømes vere:

• mobbing
• vald eller fysisk plaging
• truslar
• diskriminering
• trakassering, også seksuell trakassering
• erting, latterleggjering eller sårande kommentarar
• ryktespreiing
• utestenging frå leik eller fellesskap
• krenkingar på sosiale medium, i meldingar eller andre digitale kanalar

Ei krenking kan skje mellom elevar, men òg mellom tilsette og elevar.

Det er ikkje alltid lett å avgjere om noko er ei krenking. Derfor skal skulen undersøke saka når ein elev eller føresett seier frå om at eleven ikkje har det trygt og godt. Skulen skal sjå på heile situasjonen og ta utgangspunkt i korleis eleven opplever skulemiljøet.

Nei. Det er nok at du eller barnet seier frå om at eleven ikkje opplever skulemiljøet som trygt og godt. Skulen har ansvar for å undersøkje kva som har skjedd.

Skulen har plikt til å arbeide både førebyggjande og aktivt for at alle elevar skal ha eit trygt og godt skulemiljø. Dersom ein elev ikkje har det trygt og godt, skal skulen handle utan ugrunna opphald.

Alle som arbeider på skulen har ei aktivitetsplikt. Det betyr at dei skal:

• følgje med på korleis elevane har det
• gripe inn dersom det er mogleg å stoppe ei krenking der og då
• varsle rektor ved mistanke om eller kjennskap til at ein elev ikkje har det trygt og godt
• undersøkje saka så snart som mogleg
• setje inn eigna tiltak som kan gi eleven eit trygt og godt skulemiljø

Skulen skal lytte til eleven og samarbeide med føresette gjennom heile prosessen. Dersom det blir sett inn tiltak, skal skulen lage ein skriftleg tiltaksplan. Tiltaka skal følgjast opp og evaluerast, og skulen må endre eller setje inn nye tiltak dersom dei ikkje har den ønskte effekten.

Aktivitetsplikta varer heilt til eleven opplever skulemiljøet som trygt og godt. Det er derfor ikkje nok at skulen berre undersøker saka eller set inn eitt tiltak – skulen har ansvar for å følgje opp eleven og vurdere om tiltaka faktisk verkar.

Skulen skal ta alle meldingar om at ein elev ikkje har det trygt og godt på alvor og handle utan ugrunna opphald. Det betyr at skulen skal starte undersøkingar så snart som mogleg og setje inn nødvendige tiltak.

Ved alvorlege hendingar, til dømes vald, truslar, alvorleg mobbing eller andre alvorlege krenkingar, må skulen gripe inn med ein gong for å sikre eleven. Tiltak for å stanse situasjonen og ta i vare eleven kan ikkje vente til saka er ferdig undersøkt.

Kor lang tid det tek å løyse saka, vil variere. Nokre saker kan løysast raskt, medan andre krev tett oppfølging over tid. Skulen skal følgje opp saka heilt til eleven opplever skulemiljøet som trygt og godt.

Ja. Mange trur at mobbing må skje over lang tid, men ei enkelthending kan vere nok til at ein elev ikkje har det trygt og godt. Skulen skal derfor undersøke alle meldingar om krenkingar, også når dei berre har skjedd éin gong.

Dersom mobbing eller andre krenkingar på nettet påverkar korleis eleven har det på skulen, har skulen plikt til å undersøkje saka og vurdere kva tiltak som er nødvendige for å sikre eleven eit trygt og godt skulemiljø. Dette kan gjelde til dømes meldingar på sosiale medium, i spel, chatteappar eller deling av bilete og videoar.

Digitale krenkingar kan vere like alvorlege som krenkingar som skjer ansikt til ansikt. Dei kan til dømes vere:

• sårande meldingar eller kommentarar
• ryktespreiing eller utestenging frå digitale grupper
• deling av bilete eller videoar utan samtykke
• truslar, trakassering eller falske profilar
• publisering av innhald som krenkjer eller audmjukar ein elev

Skulen kan ikkje bestemme kva som skjer på private digitale plattformer, men har ansvar for å følgje opp forhold som påverkar eleven sitt skulemiljø. Skulen skal samarbeide med eleven og føresette for å finne gode tiltak og kan, dersom det er nødvendig, samarbeide med andre instansar som politi eller barnevern.

Dersom krenkingane skjer på skulen sine digitale plattformer eller i samband med undervisninga, til dømes i Teams, læringsplattform eller skule-e-post, er dette ein del av skulemiljøet. Skulen har då ansvar for å stanse krenkingane, undersøkje saka og setje inn nødvendige tiltak for å sikre eleven eit trygt og godt skulemiljø.

Ja. Alle elevar har rett til å seie si meining i saker som gjeld deira skulemiljø. Skulen skal lytte til eleven og leggje vekt på det eleven fortel, ut frå alder og modenskap. Dette gjeld både når skulen undersøker ei sak og når dei vurderer kva tiltak som skal setjast inn.

Barnet treng ikkje sjølv å foreslå løysingar, men skal få høve til å fortelje korleis det opplever situasjonen og kva som kan bidra til at det kjenner seg trygt.

Eleven sin rett til medverknad gjeld gjennom heile saka. Skulen skal derfor snakke med eleven fleire gonger dersom det er nødvendig, og undersøkje om tiltaka verkar etter hensikta. Målet er at eleven skal oppleve å bli lytta til og tatt på alvor.

Elevmedverknad betyr at elevane skal få vere med og påverke sin eigen skulekvardag. Dei skal få seie meininga si om forhold som gjeld dei, både i undervisninga, i klassemiljøet og i arbeidet med skulemiljøet. Elevane kan medverke både som enkeltpersonar og gjennom elevrådet og andre medverknadsarenaer.

Skulen skal leggje til rette for at elevane kan medverke på ein måte som er tilpassa alder og modenskap. Når elevane opplever å bli høyrde og tatt på alvor, bidreg det til eit tryggare og meir inkluderande skulemiljø.

Skulen skal samarbeide tett med føresette når ein elev ikkje har det trygt og godt. God dialog mellom skule og heim er viktig for å forstå situasjonen og finne gode løysingar.

Som føresett har du rett til å melde frå dersom barnet ditt ikkje har det trygt og godt på skulen. Skulen skal ta bekymringa på alvor, undersøkje saka og samarbeide med deg om å finne gode løysingar.

Du har mellom anna rett til å:

• bli informert om korleis skulen følgjer opp saka
• få høve til å gi opplysningar og innspel
• bli involvert i arbeidet med tiltak som gjeld barnet ditt
• få vite når og korleis tiltaka skal evaluerast
• ta kontakt med rektor dersom du meiner skulen ikkje gjer nok

Skulen skal halde deg orientert undervegs, så langt reglane om teieplikt tillèt det.

Skulen skal halde føresette orienterte om kva som blir gjort i saka, så langt reglane om teieplikt tillèt det. Føresette skal få informasjon om undersøkingane, kva vurderingar skulen gjer, og kva tiltak som blir sette i verk for å hjelpe barnet.

Foreldra skal få høve til å komme med informasjon, stille spørsmål og gi innspel undervegs. Skulen skal lytte til både eleven og føresette når saka blir undersøkt og følgt opp.

Samtidig må skulen ta omsyn til personvernet til andre elevar. Derfor kan ikkje skulen dele opplysningar om kva tiltak eller reaksjonar som gjeld andre barn.

Ja. Som føresett har du som hovudregel rett til innsyn i dokument og opplysningar som gjeld barnet ditt, etter reglane om partsinnsyn i forvaltningslova. Samtidig har skulen teieplikt om andre elevar. Derfor kan ikkje skulen gi innsyn i personopplysningar, tiltak eller reaksjonar som gjeld andre barn. Skulen skal likevel gi deg den informasjonen du treng for å kunne ivareta barnet ditt sine interesser.

Dersom skulen kjem fram til at ein elev ikkje har eit trygt og godt skulemiljø, skal skulen lage ein skriftleg tiltaksplan. Planen skal beskrive korleis skulen skal arbeide for at eleven igjen skal oppleve skulemiljøet som trygt og godt.

Tiltaksplanen skal mellom anna beskrive:

• kva problem tiltaka skal løyse
• kva tiltak skulen skal setje i verk
• når tiltaka skal gjennomførast
• kven som har ansvar for dei ulike tiltaka
• når tiltaka skal evaluerast

Tiltaka skal vere tilpassa den enkelte eleven og situasjonen. Det finst derfor ingen standardløysing som passar i alle saker.

Eleven og føresette skal få medverke i arbeidet med tiltaksplanen. Skulen skal lytte til deira erfaringar og vurdere innspela når tiltaka blir utforma.

Ein tiltaksplan er ikkje eit endeleg dokument. Skulen skal jamleg følgje opp og evaluere om tiltaka verkar. Dersom eleven framleis ikkje opplever skulemiljøet som trygt og godt, må skulen endre eller setje inn nye tiltak. Arbeidet held fram heilt til eleven opplever at skulemiljøet er trygt og godt.

Dersom du meiner skulen ikkje oppfyller pliktene sine etter opplæringslova kapittel 12, bør du først ta saka opp med rektor. Dersom saka framleis ikkje blir følgt opp på ein tilfredsstillande måte, kan du kontakte Statsforvaltaren, som fører tilsyn med at reglane blir følgde.

Ja. Kommunen er skuleeigar og har ansvar for at skulane arbeider systematisk for å sikre alle elevar eit trygt og godt skulemiljø, og at reglane i opplæringslova blir følgde.

Skulen har teieplikt og kan ikkje dele personopplysningar om andre elevar eller kva reaksjonar og tiltak som gjeld dei. Skulen kan likevel informere om kva dei gjer for å sikre at barnet ditt får eit trygt og godt skulemiljø.

Nei. Du kan ikkje krevje bestemte reaksjonar eller tiltak overfor andre elevar. Det er skulen som har ansvar for å vurdere kva tiltak som er nødvendige og eigna for å sikre at barnet ditt får eit trygt og godt skulemiljø. Skulen kan heller ikkje opplyse om kva reaksjonar eller tiltak som gjeld andre elevar, fordi dei er bundne av teieplikt.

Nei. Ingen kan garantere at krenkingar aldri oppstår. Skulen har likevel plikt til å arbeide førebyggande og til å handle raskt og riktig når elevar ikkje har det trygt og godt.

Alle elevar skal vere trygge på skulen – også i møte med dei tilsette. Dersom ein tilsett krenkjer ein elev, skal skulen ta saka svært alvorleg.

Den som får mistanke om eller kjennskap til at ein tilsett har krenkt ein elev, skal straks melde frå til rektor. Dersom det er ein i skuleleiinga som er involvert, skal saka meldast vidare til kommunen som skuleeigar.

Skulen skal undersøkje saka utan ugrunna opphald og setje inn nødvendige tiltak for å sikre eleven. Ved alvorlege hendingar skal skulen handle med ein gong. Eleven og føresette skal bli høyrde og haldne orienterte gjennom prosessen, så langt reglane om teieplikt tillèt det.

Krenkingar frå tilsette kan vere både fysiske og verbale handlingar, uakseptabel språkbruk, nedsetjande kommentarar, trakassering eller andre handlingar som gjer at eleven ikkje opplever skulemiljøet som trygt og godt.

Skulen har ei skjerpa aktivitetsplikt når ein tilsett er mistenkt for å ha krenkt ein elev. Det inneber at saka skal handterast særleg raskt og grundig.

Dersom ei hending utanfor skuletida påverkar eleven sitt skulemiljø, har skulen plikt til å undersøkje saka og vurdere nødvendige tiltak. Dette gjeld til dømes digitale krenkingar eller hendingar på fritida som får konsekvensar på skulen.

Ja. Dersom det er behov, kan skulen samarbeide med andre tenester, som PP-tenesta, helsesjukepleiar eller andre kommunale tenester. Skulen samarbeider med føresette og innhentar samtykke når lova krev det.

• Kontaktlærar dersom du er uroa.
• Rektor dersom saka er alvorleg eller ikkje blir løyst.
• Kommunalsjef oppvekst dersom du har spørsmål om regelverket eller meiner skulen ikkje følgjer opp.
• Statsforvaltaren dersom du meiner skulen ikkje oppfyller pliktene sine etter opplæringslova.

Du kan ta kontakt med skulen til barnet ditt eller lese meir om reglane i opplæringslova kapittel 12 på Utdanningsdirektoratet  og Statsforvaltaren i Vestland sine nettsider.